اقتصادی

اهمیت جیوستراتژیک دهلیز واخان برای افغانستان و چین

نویسنده؛ محمد مشتاق

مقدمه

افغانستان دارای موقعیت جیوپولیتیکی و جیوستراتژیکی بسیار اساس، مهم و در عین حال با ارزش است. براساس نظریه جیوپلیتیکی هارتلند، افغانستان؛ از ارتفاعات هندوکش به سمت شمال، یعنی تمام مساحت ولایات شمال کشور مانند بدخشان، قندز، تخار، بلخ، بغلان، سرپل، سمنگان، جوزجان و فاریاب جز هارتلند است. در واقع این قسمت از شمال افغانستان است که او اصطلاحاً آن را قلب جهان می‏نامند بقیه مساحت افغانستان، یعنی از ارتفاعات هندوکش به سمت جنوب در نظریه مک‎کیندر جز هلال داخلی است. این بخش از افغانستان جز سر زمین هایی است، که مانند کمربند، هارتلند را محاصره  کرده اند. و هم‎جواری افغانستان با هارتلند از یک طرف مجاورت با آب‎های آزاد از طرف دیگر، بهترین موقعیت ارتباطی و ستراتژیک را هم برای تهدید هارتلند و هم برای دفاع از آن در اختیار افغانستان قرار داده است. پس از شکست امریکا در افغانستان و پیروزی امارت اسلامی افغانستان، چین از اولین کشورهایی بود که روابط خود را با افغانستان حفظ کرده و بیشتر از پیش روابط خود را نزدیک تر ساخت. کشور چین، حکومت امارت اسلامی را نه‌تنها تهدیدی علیه منافع علیای کشور خود ندانست بلکه با حفظ سفارت خود در کابل، اقدام به برقراری روابط با امارت اسلامی کرده و وزیر خارجه خود را نیز جهت تقویت هرچه بیشتر روابط با امارت اسلامی به کابل فرستاد. همچنین در راستای ایجاد هماهنگی و نزدیکی بیشتر با کابل سفارت افغانستان در چین را به نمایندگان امارت اسلامی سپرد. از آنجاییکه میان روابط سیاسی و روابط اقتصادی کشورها نسبت همبسته‌ای وجود دارد، فرض غالب این است که در سایه روابط حسنه سیاسی میان امارت اسلامی و چین،‌ روابط اقتصادی دو طرف نیز خوب و رو به توسعه می‌باشد.  کشور عزیز ما افغانستان به ادامه سلسله های غربی همالیا، در اطراف کوه های بنام «هندوکش» با داشتن قله های بلند به ارتفاع 7000 متر قرار دارد. در شمال سلسله کوه های هندو کش زمین های پست ترکستان و افغانستان قرار دارد که به کرانه های دریای آمو که همانا مرز با کشورهای همسایه آسیای مرکزی است، وصل میشود. در جنوب این سلسله کوه ها بیابان های محدود و بیشتر کوه‌ها و نهر های جاری که در میان این کوه ها ناپدید میشوند، قرار دارد. اگر افغانستان را با ایران یا پاکستان مقایسه کنیم در جایگاه کلیدی قرار داشته و از مهمترین کشور منطقه محسوب میشود. همانطور که در تاریخ نیز میخوانیم ارتباط نزدیک با ایران، آسیای مرکزی، هند و چین جایگاه افغانستان را ثابت میسازد. از سوی دیگر کشور چین یکی از کشور های قدرتمند اقتصادی جهان است. رئیس جمهور چین در سال 2013 از بزرگترین پروژه خود در جهان رونمایی کرد. پروژه یک کمربند یک جاده از بزرگ ترین پروژه چین در منطقه و جهان بوده که آسیا را به اروپا و اروپا را به افریقا وصل میسازد. افغانستان بنابر داشتن موقعیت اساس تجارتی و ترانزیتی قابلیت وصل شدن در این پروژه را دارد.

دهلیز واخان

از نظر موقعیت جغرافیایی، دهلیز یا کریدور واخان ( پامیر) در شمال شرق افغانستان از جمله ولسوالی های ولایت بدخشان است که مرکز آن قریهٔ خاندود است. در شمال این منطقه کشور تاجکستان، در جنوب پاکستان و در شرق جمهوری مردم چین موقعیت دارند. طول آن از اشکاشم تا سرحد چین 350 کیلومتر، عرض آن در نزدیکی اشکاشم 18 کیلومتر، در شرق سرحد مشترک با چین 60 کیلومتر و در وسط از قره بولق در سرحد تاجکستان تا سرحد بروغیل در مرز با گلگیت-بالستان اشغالی، پاکستان در کشمیر 70 کیلومتر است. جمعًا با 14هزار کیلومتر مربع مساحت واخان بنام بام دنیا معروف است، زیرا ارتفاع وسطی آن از سطح بحر 4 هزار متر میباشد. نفوس ولسوالی واخان 17 هزار نفر است.کوتل خنجیر در سرحد با چین 4900 متر ارتفاع دارد. دهلیز واخان یکی از مناطقی است که کشور های چین، افغانستان، پاکستان و تاجکستان را با هم وصل میسازد. این منطقه از اهمیت تاریخی برخوردار بوده است.

اهمیت دهلیز واخان برای افغانستان و چین

روابط کشور چین با تمام کشور ها به خصوص همسایه گانش اقتصاد محور بوده که افغانستان نیز در زمره این رویکرد قرار دارد. همچنین افغانستان نیز در صدد سهم گیری از ظرفیت پروژه های چین مانند یک کمربند وجاده است تا بدینوسیله بخشی بزرگ از چالش های داخلی را رفع بسازد. بنابرین، براساس پالیسی کلی، امارت اسلامی از تامین امنیت چین در افغانستان اطمینان کامل داده است. چین درحال حاضر به بزر گترین سرمایه گذار خارجی در افغانستان تبدیل شده است. یک از این توافقنامه هایی که برای همگرایی سه کشور مهم است، توافقنامه سی پک است،  توافقنامه موسوم به (سی پک) یا کرویدور اقتصادی چین و پاکستان، به منظور بیشتر همکاری و همگرایی منطقه جیوپلیتیک، میان کشور های چین و پاکستان در حدود 60 میلیارد دالر به امضا رسیده است.

ارزش اولیه پروژه های سی پك در ابتدا 46 میلیارد دالر بود كه اكنون به 62  میلیارد دالر افزایش یافته است. این طرح كه در واقع یك شبكه ارتباطی منطقه ای است می تواند ارتباطات بین كشورهای منطقه را گسترش دهد. شبكه های همبسته حمل نقل و فن‌آوری اطلاعات شامل جاده، راه آهن، بندر و كانال های ارتباط هوایی و داده ها و فیبر نوری، همكاری انرژی، مناطق عملیاتی، پارك های صنعتی، توسعه صنعتی و ریشه كنی فقر، همكاری توریستی و ارتباطات مردم با مردم، و همكاری در عرصه های مرتبط با زندگی مردم میباشد. راهرو سی پك در 2016 همزمان با انتقال یك محموله چینی از طریق خشكی به بندر گوادر پاكستان برای ارسال از طریق دریا به افریقا و غرب آسیا تا حدودی عملیاتی شد. بقیه پروژه های این طرح هم در سال 2017 شروع شد. احداث شبكه های حمل و نقل ریلی و جاده ای از شمال شرق پاكستان هم مرز با چین تا جنوب غربی این كشور در بندر گوادر از مهمترین طرح های طرح راهرو سی پك است. همچنین توسعه بندر گوادر پاكستان نیز جزو این طرح است.  در راستای عملی این پروژه، امارت اسلامی گام های عملی را برداشته است. کار ساخت جاده وصل افغانستان و چین در  منطقه واخان ادامه دارد ، والی ولایت بدخشان در رابطه به اتمام کار ساخت جاده واخان گفت که حدود هفت کیلومتر از این جاده باقی مانده به زودی به پایان می‌رسد و بعد از ساخت این جاده، افغانستان برای نخستین بار از مسیر زمینی به چین وصل خواهد شد. کار جاده تا بهار سال آینده پایان خواهد یافت و احتمال ساخت این جاده به شکل اسفالت شده و استاندارد توسط حکومت وجود دارد. این مقام اظهار داشت: جاده واخان یکی از شاهراه های حیاتی افغانستان است و نقش موثر و سازنده‌ای در رشد اقتصادی جامعه ما خواهد داشت و در تطبیق پروژه های بزرگ کشور در میان مسوولین حکومت امارت اسلامی  جدیت وجود دارد. وزارت صنعت و تجارت نیز در این راستا گفته است که امارت اسلامی و چین علاقمند اند تا به زودی از طریق دهلیز واخان یا راه ابریشم وصل شوند.  آخندزاده عبدالسلام جواد، سخنگوی این وزارت می‌گوید که وصل افغانستان از طریق راه ابریشم به چین، در افزایش داد و ستد افغانستان با کشورهای منطقه و افزایش درآمدهای کشور نقش مهم دارد و از سوی دیگر چین را با کشورهای عربی و ایران پیوند می‌دهد. جواد در این باره گفت؛ یکی از خواب‌های دیرینه ما وصل شدن از طریق دهلیز واخان به چین است که تقریباً کارها رو به تمام است، هر دوطرف هم افغانستان و هم چین تمایل دارند که ما بتوانیم از طریق دهلیز واخان وصل شویم. از سویی هم، اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری می‌گوید که راه ابریشم نزدیک‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه برای داد و ستد افغانستان با کشورهای منطقه است. خانجان الکوزی، عضو هیأت مدیره اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری در این باره گفت؛  نزدیک‌ترین راه است به خلیج و نزدیک‌ترین راه است به بحیره سیاه حتا به تمام کشورهایی که در خلیج و عرب که در آنجا زندگی می‌کنند با ایران و با افغانستان نزدیک‌ترین راه است.

موضوع ساخت کریدور واخان از چند سال بدینسو میان دو کشور مطرح شده است. گفته می شود که با ایجاد کریدور واخان و ساخت جاده، راه قدیمی ابریشم احیا و تردد کاروان‌های تجاری میان افغانستان و چین تسهیل می شود.

نتیجه گیری

چنانچه همه میدانیم،  دهلیز واخان نقطه عطف در شاهراه ابریشم بوده و اکنون نیز از اهمیت آن کاسته نشده است. این دهلیز قادر به وصل جنوب آسیا به آسیای مرکزی، آسیای شرقی با آسیای غربی را در کوتاه ترین زمان را دارد. با روی کار آمدن حکومت امارت اسلامی تاکید بیشتر روی دهلیز شده است. با تکمیل و با بهره برداری این دهلیز، افغانستان با غول اقتصادی جهان (چین) وصل خواهد شد.  روابط میان افغانستان و چین اقتصاد محور بوده و چین یکی از شرکای اقتصادی در افغانستان محسوب میگردد. با ایجاد دهلیز اقتصادی واخان دست‌آورد بزرگ تجاری برای افغانستان خواهد بود. گفته میشود وصل افغانستان و چین از این معبر،  تخفیف بیشماری در کرایه و کاهش زمان را در پی خواهد داشت.  اما اینکه دهلیز واخان به یک مسیر تجاری بالقوه مبدل گردد نیازمند سرمایه گذاری چشم گیری است. وظیفه امارت اسلامی، وادار ساختن کشور برای سرمایه گذاری در این دهلیز از طریق ابزار دیپلماسی است. با سرمایه گذاری مناسب در زیر ساخت ها و بهبود امنیت، دهلیز واخان می تواند به یک منطقه مهم تجاری و گردشگری تبدیل شود که به توسعه اقتصادی افغانستان و سایر کشور های منطقه کمک خواهد کرد. در فرجام بحث میتوان گفت که دهلیز واخان به دلیل موقعیت جغرافیایی، تاریخچه فرهنگی و اهمیت جیئوپلیتیکی اش، نقش حیاتی در آینده اقتصادی، سیاسی و امنیتی افغانستان و چین دارد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *