اسلامی

معجزه اسراء و معراج  پیامبر اکرم (ص)

عبدالحق حبیبی صالحی

قسمت اخیر

ارزشیابی حدیث:

حدیث رویداد سفر اسراء و معراج از صحابه متعدد روایت‌شده است، از انس بن مالک، مالک بن ابی صعصعة، ابوذر غفاری، بریده بن الحصیب اسلمی، ابوسعید خدری، ام هانی بنت ابی‌طالب، از ابوهریره، عبدالله بن عباس، حذیفه بن الیمان، ابوحبه انصاری، عبدالله بن مسعود، جابر بن عبدالله، شداد بن اوس، عبدالرحمن بن قرظ ثمالی، عمر بن خطاب، عایشه ام‌المؤمنین، علی بن ابی‌طالب و ابی بن كعب و عبدالرحمن بن قرط و ابی ليلى انصاري و عبدالله بن عمرو و بريدة و ابی ایوب و ابی أمامة و سمرة بن جندب و أبي الحمراء و صهيب الرومي و اسماء بنت ابی بكر الصديق و جعفر صادق رضی‌الله‌عنهم اجمعین؛ و از انس بن مالک به نه (9) طریق روایت‌شده است، از طریق قتاده، علی بن زید، شریک بن عبدالله بن ابی نمر، ابن شهاب زهری، ثابت بنانی، سلیمان بن طرخان، ابوعمران جونی، عبدالرحمن بن هاشم و یزید بن ابی مالک، رضی‌الله‌عنهم.

در میان این‌همه روایات صحابه که به طرق مختلف روایت‌شده، صحیح و حسن و ضعیف وجود دارد،  و در این میان، دو روایت که طویل‌ترین روایات در باب اسراء و معراج است را، حدیث ‌پژوهان و محققین «فیها غرابة: در این روایت پیچیدگی و نامفهومی است» گفته‌اند، یکی روایت ابوهریره و دیگر روایت شریک بین بن عبدالله بن ابی نمر را و شخص شریک را نیز تضعیف کرده‌اند و حتی ابن حزم به خاطر حدیث اسراء او را واهی گفته است، ولی دیگران او را توثیق نموده‌اند و به‌ویژه بخاری و مسلم و مالک بن انس از وی روایت کرده‌اند، مالک ثقه است،  ابن حجر رحمه‌الله مخالفت روایت شریک با روایت دیگر مشهورین را ده مورد گفته است و الفاظ غریب روایت شریک را نیز برشمرده است.  اما قاضی عیاض روایت ثابت از انس را «اجود و اصوب» گفته است.  قطعاً در این روایات کمی و زیادت، صحت‌وسقم و غرابت وجود دارد، ولی بر یک امر که مسری و معراج پیامبر اکرم(ص)، از مکه تا اقصی و مافوق آسمان‌ها صورت گرفته، اتفاق‌نظر وجود دارد، ازاین‌جهت برخی احادیث اسراء و معراج را به حد تواتر رسانده‌اند.  حافظ ابن کثیر از کتاب «التنویر فی مولد السراج المنیر» از ابوالخطاب عمر بن دحیه، تواتر روایات اسراء را نقل می‌کند.

تحلیل حدیث:

طبق اين آيه و بر اساس رفتار و بیان قولی خود پیامبر اکرم(ص)، ایشان شبانگاه از مسجدالحرام تا مسجدالاقصی برده مى‏شود و ازآنجا به آسمان‌ها و بالای آن تا به ملاقات خدای عزوجل، در هر آسمان با مقربان آن ملاقات می‌کند، حتی تا جایی می‌رسد که صدای نوشتن قلم را می‌شنود و سدرةالمنتهی را می‌بیند که آن را عظمت خدا پیچیده است و همان‌جا جبرئیل را در صورت اصلی او می‌بیند که دارای شش‌صد پَر است و بیت‌المعمور را می‌بیند که حضرت ابراهیم به دیوار آن تکیه زده و روزانه هفتاد هزار فرشته آن را طواف می‌کنند و بار دیگر تا قیامت برایشان نوبت نمی‌رسد و بهشت و دوزخ را مشاهده می‌کند و نمازهای پنج‌گانه فرض می‌گردد از پنجاه به پنج نماز تنزیل و تخفیف می‌یابد و مجموع مدتی که پیامبر(ص) این سفر را طی می‌کند، از یک‌شب بیشتر نبوده و این واقعه میان نماز عشاء و صبح اتفاق افتاده است.اين قسمت سفر اسراء و معراج پیامبر اکرم(ص) مورد اتفاق همه مسلمانان است، اما در روایات بسیاری که در مورد این سفر واردشده و جزئیات آن را نقل می‌کنند، مطالب جزئی زیادی نقل گردیده است که مورد اختلاف راویان احادیث نبوی و شارحان احادیث پیامبر(ص) است، برخی روایات کوتاه و برخی طولانی، برخی مطالب کمتر و برخی مطالب بیشتر را نقل کرده‌اند. برخى احتمال داده‏اند كه سفر پيامبر(ص) را در بیداری و برخی در خواب گفته‌اند، برخی این سفر را با جسم و روح و برخی گفته‌اند که فقط به‌طور روحانى صورت گرفته است، برخی آغاز سفر را از منزل ام هانی و برخی از حجر و برخی از حطیم گفته‌اند.ازاین‌رو بدون وعده و قرار ترتیب شده و در یک ساعت زمانی از فرش و تا عرش انجام‌شده است. در واقعه اسراء و معراج از یک‌سو سرشت قدرت الهی و از سوی دیگر سرشت نبوت قرار دارد، کسانی که چيزی از این دو سرشت می‌دانند، هیچ‌چیزی از اين واقعه برایشان شگفت و شگرف نخواهد بود تداول و تعارف جهان انسان‌ها را نباید ملاک سنجش امور، با قياس به قدرت خدا قرارداد. این سفر پیامبر(ص) در شب بوده که در یک‌شب میان نماز عشاء و نماز صبح انجام پذیرفته‌شده است.

عبودیت و بندگی بالاترین مقام انسان است و پیامبر(ص) باوجوداین معراج ویژه بازهم عبد و بنده خداست، نه اینکه به الوهیت رسیده است، اشاره دارد که برای بندگی و نزدیکی به خدای عزوجل در شب تلاش بیشتر شود. واژه «بعبده» صراحت دارد که اسراء پیامبر(ص) با جسد عنصری و در حالت بیداری بوده و اگر با جسم و بیداری نبودی، «بعبده» نمی‌گفت. هدف خدای متعال از این طرح سفر برای پیامبر(ص)، کسب معرفت و رشد معنویت او بوده است، چنانکه در این سفر یک‌شبه‌ی زمينى و آسمانى، چه بسی از نشانه‏هاى عظمت و قدرت خود را به او نشان داد و با کسب معرفت نو از فراخى گستره جهان و بخشى از شگفت‌هاى زمین و آسمان، او را بالنده ساخت و از بند دردها و رنج‌هایی که زمينيان به او رسانده بودند، رهانید و بادل و فکر تازه و جرئت بيشتر مبارزه در میدان کارزار حق و باطل برگردانید. عروج و صعود مسافر گرامی(ص) از پهنه‌ی زمین تا سدرةالمنتهی و محضر خداوند مهربان را، گزارش می‌دهد و اشاره به عروج و ارتقاء ظاهری و معنوی ویژه‌ی پیامبر اکرم(ص) را دارد که دیگرکسی به این امتیاز نائل نشده است. ملاقات با انبیای خدا و فرشتگان متنوع در جریان سفر و سپس امامت برای انبیاء(ع) ، برتری و فضیلت پیامبر اکرم(ص) را بر همه اولین و آخرین می‌رساند.مناجات پیامبر(ص) باخدای عزوجل، اشاره به قرب و منزلت آدمیان بر فرشتگان دارد، چنان مناجاتی که جبرئیل یارای رفتن به آن مقام قرب را نداشته است. قرب و نزدیکی برای اجابت، پذیرش، احسان و تعجیل در مأمول پیامبر گرامی(ص)، قرب و نزدیکی عظمت، منزلت و تشریف رتبه و اشراق نور معرفت بود. مشاهده آیات کبرا و رویدادهای عجیب و شگفت‌انگیز در جریان سفر، صعود و ارتقاء کمالات پیامبر(ص) و رشد کسب معرفت او از عجایب قدرت و علم خدای متعال است که در آینده‌ی زندگی‌اش او را در مسیر ابلاغ رسالت و دعوت باجرئت‌تر و مستعدتر می‌سازد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *